Mỹ và Iran đang cho thấy sự sẵn sàng tham gia các cuộc đàm phán nhằm tìm kiếm một thỏa thuận hạt nhân mới, trong bối cảnh các kênh ngoại giao gián tiếp được kích hoạt trở lại với sự hỗ trợ của Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Qatar. Kênh truyền hình 12 của Israel ngày 1-2 cho biết ba quốc gia này đang phối hợp tổ chức một cuộc gặp giữa Đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff và các quan chức Iran, dự kiến diễn ra tại thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ trong thời gian tới. Nếu được tổ chức, đây sẽ là bước đi ngoại giao đáng chú ý, mở ra khả năng tái khởi động tiến trình thương lượng vốn bị đình trệ trong thời gian dài.

Phát biểu với CNN, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi bày tỏ sự tin tưởng rằng Tehran và Washington có thể đạt được một thỏa thuận hạt nhân "công bằng và bình đẳng". Theo ông, mục tiêu bảo đảm Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân là hoàn toàn khả thi và có thể đạt được trong thời gian tương đối ngắn, nếu các bên tập trung vào nội dung cốt lõi của vấn đề. Ông Araghchi nhấn mạnh rằng đây là một cơ hội quan trọng và không nên để vuột mất, trong bối cảnh khu vực Trung Đông đang đứng trước nhiều rủi ro an ninh nghiêm trọng. Tuy vậy, Ngoại trưởng Iran cũng thừa nhận Tehran đã "mất niềm tin" vào Mỹ với tư cách là một đối tác đàm phán, do những kinh nghiệm trong quá khứ, đặc biệt là việc Washington rút khỏi Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) năm 2018 và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt. Dù vậy, ông cho biết các cuộc trao đổi thông qua trung gian khu vực đang diễn ra "hiệu quả" và mang tính xây dựng, góp phần duy trì đối thoại và tránh hiểu lầm có thể dẫn tới xung đột.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump cũng bày tỏ hy vọng có thể đạt được một thỏa thuận với Iran. Trên chuyên cơ Không lực Một cuối tháng 1, ông Trump cho biết Iran đang "trao đổi một cách nghiêm túc" với Washington, đồng thời khẳng định các phát biểu kêu gọi đàm phán của ông là thiện chí thực sự, không phải nhằm che đậy cho một kế hoạch quân sự. Các quan chức Mỹ cũng nhấn mạnh rằng ưu tiên hiện nay là ngăn chặn nguy cơ leo thang căng thẳng và tìm kiếm một giải pháp ngoại giao cho vấn đề hạt nhân Iran.

Những tín hiệu tích cực này được đưa ra trong bối cảnh Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, vẫn duy trì lập trường cứng rắn. Ông cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ nhằm vào Iran sẽ châm ngòi cho một cuộc chiến tranh trong phạm vi khu vực. Theo ông Khamenei, Iran không có ý định khơi mào xung đột, nhưng sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu bị tấn công hoặc gây sức ép quân sự. Lập trường này cho thấy song song với cánh cửa ngoại giao, Tehran vẫn duy trì các biện pháp răn đe nhằm bảo vệ lợi ích an ninh của mình. Ngoại trưởng Abbas Araghchi cũng cảnh báo rằng một cuộc chiến giữa Iran và Mỹ sẽ là "thảm họa cho tất cả mọi người", do sự hiện diện rộng khắp của các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực, khiến nguy cơ xung đột lan rộng là rất lớn. Ông khẳng định việc Iran chuẩn bị năng lực phòng vệ không đồng nghĩa với mong muốn chiến tranh, mà nhằm ngăn chặn chiến tranh và bảo đảm an ninh quốc gia.

Một trong những trở ngại lớn đối với tiến trình đàm phán là sự khác biệt trong phạm vi và nội dung thương lượng. Iran khẳng định các cuộc đàm phán chỉ nên tập trung vào chương trình hạt nhân, trong khi Mỹ và một số đồng minh mong muốn mở rộng thảo luận sang vấn đề tên lửa đạn đạo và vai trò của Iran đối với các lực lượng vũ trang thân Tehran trong khu vực. Ông Araghchi cho rằng việc đưa quá nhiều vấn đề vào bàn đàm phán sẽ khiến tiến trình trở nên bế tắc và kêu gọi các bên "đừng nói về những điều không thể", mà hãy tập trung vào mục tiêu bảo đảm không có vũ khí hạt nhân.

Trong những ngày gần đây, các hoạt động ngoại giao con thoi trong khu vực diễn ra dồn dập nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al-Thani đã tới Tehran để trao đổi về các nỗ lực hòa giải, trong khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng có cuộc điện đàm với Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah El-Sisi, tái khẳng định lập trường rằng Iran không tìm kiếm chiến tranh và cho rằng xung đột sẽ không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào.

Giới quan sát nhận định, nếu cuộc gặp giữa đại diện Mỹ và Iran tại Ankara diễn ra, đây có thể là bước ngoặt ngoại giao quan trọng đầu tiên trong thời gian gần đây, tạo nền tảng cho việc nối lại các cuộc đàm phán chính thức. Dù con đường phía trước còn nhiều thách thức, những tín hiệu sẵn sàng đối thoại từ cả hai phía đang mang lại hy vọng về khả năng giảm căng thẳng và tìm kiếm một giải pháp hòa bình, bền vững cho vấn đề hạt nhân Iran và an ninh khu vực Trung Đông.

AN BÌNH